Enjeksiyon Makinalarindaki Set-Up (C/O Change Over) Süreleri Üreticinin Kanayan Yarası
Tamer ÖZEL, RTC TEC Bağlantı Elemanları Ar-Ge Müdürü, tamerozel@rtc-tec.com


Formula-1 yarışlarında tur zamanının saniyenin binde biri ile belirlendiği düşünüldüğünde pit-stop süresinin 3 saniye olması uzun bir süre değil midir?
 
 
Günümüzde plastik malzeme kullanım alanı artmasına paralel olarak plastik enjeksiyon kalıpçılığı da hızla gelişmektedir. Plastik malzeme şekillendirme işlemi sırasında prosesin önemi kadar kalıbın soğutma sistemi de verimlilik açısından bir o kadar önemlidir. Plastik kalıpçılığı ülkemizde her geçen yıl bir önceki yıla göre büyümektedir. Yurtdışında üretilip ülkemize gelen kalıplarla beraber plastik parça üretimi artmaktadır. Otomotiv, Beyaz eşya, Gıda&Ambalaj, Mobilya aksesuarları gibi Plastik parça üretiminde başı çeken sektör gruplarında kalıpların soğutma sistemleri ve kalıp üzerindeki hidrolik tesisatlar da büyük önem taşımaktadır.
 
 
Tekli dakikalarda kalıp değişimi SMED (Single Minute Exchange of Die) ilk olarak 1960 ların başında Japonya’daki Shigeo Shingo firması’nın Mazda ve Toyota fabrikalarında denemeler sonunda 3 saatten fazla süren kalıp değişim zamanını 4 dakikanın altına indirmeyi başarmıştır. Bu konuda SMED adını dünyaya örnek teşkil ederek duyurmuştur.
 
 
Ürün çeşitliliği olan plastik parça üreticileri için birim maliyeti kalıp değişim zamanı ve çevrim süresi etkilemektedir. Tekli dakikalarda kalıp değişimi (SMED) bir önceki kalıptan çıkan son sağlam ürün ile yeni üretime alınan kalıptan çıkan ilk sağlam ürün arasında kaybedilen zamandır ve 10 dakikanın altında tutulabilmesi elbette ki mümkündür. Ancak bu sistem gerektirir. Kalıbın önceden ısıtılması, kalıp üzerindeki soğutma suyu veya hidrolik hızlı bağlantı ekipmanları ve  enjeksiyon makinesindeki manyetik plaka Set-up süresini önemli ölçüde kısaltır. Geriye sadece hammadde ayarı ve bazı küçük dokunuşlar kalır. 
 
 

Tek hareket ile kalıp değişimi OTED (One-Touch Exchange of Die) Enjeksiyon Pres tablası üzerine monte edilebilen manyetik plakalar ile pabuç ve cıvata bağlama ekipmanları gerekmeden elektriksel mıknatıs ile kalıp pres tablasına sabitlenebilir. Elektrik kesilse dahi kalıbı bırakmayan ve her tonaja ve makineye özel üretilen bu sistem ürün çeşitliliği olan üreticiler için avantajlıdır.
 
 
Plastik enjeksiyon makinelerinde set-up zamanı C/O (Change-over) denilince soğutma sistemi hızlı bağlantıları da büyük önem taşımaktadır.  Kalıp tasarım aşamasında iken tasarımcı kalıpta öngörülen en yüksek ısınma ve sabit kalması gereken sıcaklık için kalıba giren ve çıkan suyun debi/sıcaklık ilişkisine göre soğutma kanallarını belirlemelidir. Daha sonra bu kanalların giriş ve çıkışlarına uygun debili ve sıcaklığa uygun olan hızlı bağlantı (Quick Coupling) sisteminin yeri ve konumunu önceden tasarıma yerleştirmelidir.

 

Kalıp üzerindeki soğutma sistemi ve hidrolik hızlı bağlantı sistemlerindeki uygunsuzluk ve kalitesiz ürün kullanımı işçilik ve bakım maliyetini arttırmaktadır.
 
Dolayısı ile SMED veya OTED kavramları ile üretim yapmamak stoklu çalışmaya iter. Üretici stok maliyetini set-up  süreleri ile kontrol altına almaya çalışır. “Kalıbı bağlamışken biraz daha üretelim.” mantığı ile stok giderek artar ve bir kısır döngü içine girilir. Tam tersi durumda “Stok yapmayalım.” mantığında ise kalıp değişim süreleri birim maliyet yönünden verimsizliğe yol açar.
 
 
Sonuç olarak; Enjeksiyon makinesinde manyetik plaka, kalıplarda ise Çoklu Hızlı Bağlantı Sistemlerinin (Kollektör & Manifold) kullanılması set-up sürelerini tekli dakikalarda tutma açısından son derece önemlidir.

2.307 kez okundu